HISTORIA WSI HOŁUBLA (X - XV wiek)


Podlasie to kraina wielu zagadek historycznych, gdyż dotąd jeszcze nie wszystko zostało ostatecznie wyjaśnione. Nazwa wywodzi się nie od położenia „pod lasem”, tereny te bowiem pokryte były puszczą, przecinaną tylko wstęgami rzek i strumieni, lecz pochodzi od ruskiego określenia, że ziemia ta leży „pod – Lachami”, tzn. Polakami.
Była to pierwotnie kraina bezludnych lasów, rozgraniczających Mazowsze od Rusinów i Jaćwieży. Takie pasy rozciągały się prawie na wszystkich granicach starej Lechii.
W naszej historii interesuje nas głównie część Podlasia, obejmująca teren od Bugu na północy do rzeki Liwiec i Krzny, historyczna ziemia Drohicka i Mielnicka, które to grody leżą wprawdzie na prawym brzegu Bugu, ale przewodziły ziemiom leżącym po stronie lewej. Najstarsze podania twierdzą, że na Podlasiu osiedli Jadźwingowie (Jaćwingowie lub Jaćwięgowie), a Drohiczyn był ich głównym grodem. Plemię to było pokrewne Prusom i Litwinom, bardzo wojownicze, osiadłe w puszczy, zajmujące się głównie łowami, ponadto bartnictwem i w niewielkim stopniu hodowlą zwierząt domowych wypasanych na leśnych polanach, w mniejszym stopniu rolnictwem.

Tak jak wcześniej wspomniano historia wsi HOŁUBLA jest nieodłącznie związana z powstaniem parafii. W zakładce Kościół pw. NMP znajdą Państwo bardzo obszerne kompendium informacji dotyczących historii nie tylko parafii lecz całej wsi Hołubla.

 

 

 

Zobacz koniecznie POCZĄTKI WSI HOŁUBLA - HISTORIA NIEZNANA

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Łącząc się z Prusami i Litwinami napadali na sąsiednie Mazowsze, ziemie Lubelską i Sandomierską, mordowali mieszkańców lub uprowadzali w niewolę, rabując całe mienie i niszcząc osady. Dochodziło do wielu walk z Polakami, w których zwycięstwo odnosili Polacy.
Zachowało się podanie ludowe, że w czasie jednej z pierwszych wypraw doszło do spotkania sił polskich i jadźwińskich, a w miejscu stoczonej walki powstała osada WOJNÓW.
Ostatnia faza bitwy toczyła się opodal, gdzie w zaciekłej rzezi wyginęli Jadźwingowie niemal do szczętu, a na tym miejscu powstała osada MORDY.
Zmęczone walką rycerstwo powróciło do obozu na lekkim piaszczystym wzniesieniu i tam obmywało w źródłach uznojone czoła, powstała zaś osada otrzymała nazwę CZOŁOMYJE.
Już po walce pochwycono jeszcze kilkunastu Jadźwingów i tych nie żywiono, ale poza obozowiskiem powieszono, a teren został nazwany CZEPIELIN.
Brak jest źródeł geograficzno – historycznych, aby bezpośrednio dowiedzieć się o początkach wsi Hołubla. Należy stwierdzić, że historia wsi jest ściśle związana z powstaniem cerkwi. Można jedynie przytoczyć tylko to, co inni już o tej miejscowości napisali.

Prawdopodobnie osada Hołubla w XIV wieku stanowiła własność rodu Dewońskich de Sokołowo. Na początku XVI bezdzietny Stanisław Sokołowski zapisał swoje włości między innymi i Hołublę Stanisławowi Piotrowiczowi Kiszce, wojewodzie podlaskiemu. Zgodnie z obowiązującą w tamtym czasie zasadą, że religia panująca obowiązywała poddanych, a Kiszka był wyznania prawosławnego, jego poddani musieli wyznawać religię prawosławną. Wieś Hołubla podlegała gminie Paprotnia, z uwagi na to, że stanowiła własność Kiszków, a pod względem administracji kościelnej należała do parafii Rogów.

Ks. Piotr Aleksandrowicz w książce „Diecezja Siedlecka czyli Podlaska” podaje, że cerkiew w Hołubli powstała w roku 1525, jako najpierwsza w tym regionie, ale w notatce do akt parafialnych powstanie parafii podaje się w 1545 roku:
„Cerkiew i parafia we wsi Hołubla erygowane były przez księcia Bogdana Sapiehę dnia 8 stycznia 1545 roku. Erekcja wniesiona do akt Ziemi Drohickiej w 1552 roku nadała na własność tejże cerkwi gruntu morgów 34 prętów 225. Cerkiew hołublańska pod tytułem Narodzenia Najświętszej Marii Panny zbudowana z drzewa, gontami kryta, z podłogą i sufitem z desek. Dzwonnica na czterech słupach, gontami pobita, z krzyżem drewnianym na szczycie, z dwoma dzwonami wewnątrz. Do parafii należy tylko jedna wieś Hołubla. Około 1850 roku liczyła 172 osoby”.
W. Niżyński w opracowaniu o Hołubli do serii „Sanktuaria Maryjne w Polsce”, wydawanej w tygodniku „Zorza” napisał:
Wiadomo, że już w XVI wieku, a konkretnie w 1525 roku istniała tu drewniana cerkiewka. W dwadzieścia lat później uposażona została hojnie przez Bohdanę z Sapiehów, żonę Jana Steckiewicza Dołubowskiego, marszałka hospodarskiego […].
Należy również dodać, że niektóre teksty opisują, że Hołubla, podobnie jak Dołubów, należały do Jana Steckowicza (Stecko) Dołubowskiego h. Łabędź zwanego Cybulką (zm. przed 5 kwietnia 1541 r.), starosty drohickiego (1501-1508), marszałka hospodarskiego (1520-1541).

Parafia w Hołubli powstała jako prawosławna i dopiero w pół wieku później stała się unicką, kiedy to zawarta została Unia Brzeska w 1596 roku i diecezja Chełmska w całości przystąpiła do unii. Rozpatrując zasięg diecezji Chełmskiej, możemy zauważyć, że Hołubla stanowiła enklawę ludności ruskiej w otoczeniu żywiołu zaściankowej szlachty podlaskiej, ponieważ najbliższe parafie unickie leżały w dużej odległości na północ: Szkopy, Rogów, Czekanów, Sokołów. Zagadkę stanowią wioski należące do parafii unickiej w Czołomyjach, która powstała znacznie później, bo w 1706 roku.
Rodzi się pytanie, czy dopiero w tym czasie folwarki zostały zasiedlone ludnością rusińską, czy te miejscowości (Czepielin, Ogrodniki, Czołomyje, Stok Ruski i Wyczółki) pierwotnie należały do parafii w Hołubli, nie ma bowiem żadnej wzmianki by przed Czołomyjami istniała cerkiew w którejś z tych wiosek. Należy więc przypuszczać, że do parafii Hołubla należały także i te wioski. Wprawdzie w pobliżu Hołubli znajdowały się inne folwarki pośród zaścianków, jak choćby w Doliwiu, Krześlinie, ale zapewne były zasiedlone ludnością polską. W samej Hołubli obok Unitów byli także i „łacinnicy”.
Hołubla była własnością prywatną, nie królewską ani kościelną, ale czyją ? kto był jej właścicielem ? Takich informacji należy szukać w archiwach lub w „Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego”. Niestety i tam nie odnalazłem przedmiotowych informacji, słownik geograficzny Królestwa Polskiego nie określa do kogo należała Hołubla, opisuje jedynie istnienie cerkwi oraz dóbr jakie wchodziły w skład parafii:

fragment SŁOWNIKA KRÓLESTWA POLSKIEGO [tom III, strona 114]

HISTORIA NIEZNANA

Hołubla historia

HOŁUBLA

Hołubla nasz dom
tam gdzie jest nasz dom

AKTUALNOŚCI

Obserwuj nas

Hołubla
facebook

Napisz do nas

Masz pytania ?

STRONA GŁÓWNA